Kim byli bogomili?

Bogomili byli nieortodoksyjnym odłamem wiary chrześcijańskiej. Odłam ten powstał w bizantyjskiej Bułgarii, jako sprzeciw przeciwko władzy prawosławnego kleru, kultowi świętych i relikwii oraz jako wyraz aspiracji antyfeudalnych prostego ludu. Już u swego początku bogomili czerpali garściami z wczesnochrześcijańskiego gnostycyzmu a nawet z różnego od chrześcijaństwa (nawet tego najmniej związanego z ortodoksją) manicheizmu. W rezultacie wyznanie bogomilskie zrzeszało pierwotnie komuny ludowe, ściśle zhierarchizowane pod kątem zadań religijnych i stopnia ascezy.

W co wierzyli bogomili?

Pierwotni Bogomili wierzyli, że starotestamentowy Bóg miał dwóch synów: starszego Satanaela i młodszego Logosa (Chrystusa). Satanael, jeszcze przed stworzeniem świata, zbuntował się przeciw Ojcu i został tym złym. Świat materialny został stworzony przez złego Satanaela, który dodatkowo zbuntował część aniołów- w rezultacie Bóg Ojciec ukarał nieposłusznych nieśmiertelnych strąceniem w świat materii. Bogomili wierzyli, że każdy wierny nosi w sobie uwięzionego anioła (utożsamiali dusze ludzkie z upadłymi aniołami), materia i wszystko co cielesne jest do gruntu złe a ciało jest tylko i wyłącznie więzieniem duszy. Uważali ponadto, że Bóg posłał swego młodszego syna do świata materialnego, gdyż zlitował się w końcu nad upadłymi, uwięzionymi w materii aniołami. Chrystus, jako Logos (czyste Słowo) nie skalał się jednak kontaktem z materią a jedynie przybrał ciało pozorne- wedle Bogomiłów poród Chrystusa był sfingowany przez Maryję i Józefa. Chrystus za swego życia przekazywał nauki, mające na celu wyzwolenie się upadłych aniołów ze świata materialnego i powrót na łono Boga. Było to nauczanie tajemne, które zostało przechowane w tajemnicy i później najpełniej objawiło się w doktrynie (jakżeby inaczej!) bogomiłów. Wedle nich sfingowane były też męka i zmartwychwstanie Chrystusa- On po prostu od razu wstąpił do nieba…

Kościół Bośniacki.

Jak nietrudno się domyślić, nowe wyznanie spotkało się z wielkim sprzeciwem konstantynopolitańskiego patriarchatu i szeregowych duchownych. W rezultacie, na rozkaz cesarza Bizancjum, bogomilizm został napiętnowany i zakazany. Bogomiłowie, w obawie o swoje życie, zaczęli migrować wgłąb Półwyspu Bałkańskiego, tam, gdzie nie sięgały wpływy bizantyjskie. Tam natrafili na podatny grunt do nawracania wśród Słowian, zasiedlających od kilku stuleci Bałkany. W rezultacie mieszania się wpływów bogomilskich, prawosławnych i rzymskokatolickich- powstał około początku XII wieku specyficzny kościół, nazywany Kościołem Patareńskim lub Bośniackim. Z tymże kościół ten był heretycki zarówno w stosunku do rzymskiego katolicyzmu i bizantyjskiego prawosławia. Tak naprawdę nie do końca wiadomo, jakie były proporcje wierzeń ortodoksyjnych, katolickich i bogomilskich w owym kościele. Wiadomo jednak, że Kościół Bośniacki wywalczył sobie na tyle silną pozycję na Bałkanach, że przetrwał do późnego XV wieku, w różnych okresach swego istnienia stanowiąc nawet oficjalną religię miejscowych księstw. W końcu bogomilscy chrześcijanie, podszczypywani przez prawosławie i zwalczani zbrojnie przez katolickie krucjaty- wymarli naturalną śmiercią- ostatni Djed (zwierzchnik Kościoła Bośniackiego) przeszedł na prawosławie.

Katarowie- zachodnioeuropejscy bogomili.

Historia Bogomiłów miała jeszcze swój epilog w Europie Zachodniej. Część bogomiłów, migrując przed represjami, dotarli na Zachód w erze wypraw krzyżowych- tam silnie uczestnicząc w formowaniu się nowych ruchów heretyckich, tym razem w chrześcijaństwie zachodnim. Największy wpływ bogomilizm miał na powstanie kataryzmu. Swego czasu katarzy (pod kątem struktury społecznej i wierzeń niemal to samo co bogomiłowie) zdominowali południową Francję- na tyle, że wyrugowali hierarchię katolicką i wprowadzili swoją. Oczywiście do czasu, gdy papież rzymski stracił cierpliwość i kazał ich wszystkich wyciąć w pień…

Nekropolia Radimlja- największy cmentarz bogomiłów.

Radimlja w Hercegovinie to największe i najbardziej reprezentatywne miejsce pochówku wiernych Kościoła Bośniackiego, którzy sami siebie nazywali po prostu „dobrymi chrześcijanami” lub „dobrymi bośniakami”. Charakterystyczne kamienne nagrobki (stećki, stećiaki) były wykuwane przez osoby tam pochowane jeszcze za życia.
Szczególną uwagę zwracają postaci na 3 nagrobkach- co ciekawe Erich Daniken (ten od nawiedzonych teorii na temat kosmitów) oglądając po raz pierwszy owe nagrobki stwierdził, że przedstawiają one kosmitów w skafandrach kosmicznych, których przedstawili ówcześni ludzie, będący pod wrażeniem wizyty „zza światów”.

Bałkany- Jugosławia- Bośnia i Hercegowina: nekropolia Radimlja

© : Michał Gumowski – blog podróżniczy Dwa Ślady